Qeveria do të shpenzojë fondin rezervë të buxhetit për t’i dhënë borxh Operatorit të Shpërndarjes së Energjisë Elektrike. Këshilli i Ministrave ka miratuar një vendim, i cili autorizon Ministrinë e Financave të japë 1 miliardë lekë, ose 7.5 milionë euro në formën e një huaje afatshkurtër për OSHEE.

 Sipas vendimit, paratë do të përdoren për të blerë energji nga importi për muajt nëntor dhe dhjetor. Sipas burimeve nga OSHE, për të përballuar konsumin vendas deri në fund të vitit nevojiten të importohen rreth 500-600 mijë megavat energji.

Në vlerë monetare, kostoja llogaritet rreth 30 milionë euro, që do të thotë se pjesa tjetër e parave do të përballohet nga fondet e vetë OSHE-s.

Që prej fillimit të verës,  Shqipëria po përballet me një situatë të vështirë energjetike si pasojë e mungesës së reshjeve.  OSHE dhe KESH deri tani kanë shpenzuar rreth 100 milionë euro për të importuar energji, pjesa dërrmuese e të cilave është financuar nga fondet e kompanisë së shpërndarjes.

Por, shpenzimet e larta kanë tronditur financat e të dyja kompanive. Në korrik, qeveria u detyra të ndryshojë me urgjencë buxhetin e shtetit duke paguar 22.5 milionë euro për të shlyer kreditë e marra nga KESH dhe OSHEE.

Me vendimin e fundit, mbështetja totale e buxhetit për kompanitë energjetike shkon në rreth 30 milionë euro. Megjithatë Ministria e Financave thotë se paratë e dhëna për sektorin e energjisë nuk e rrezikojnë buxhetin e shtetit.

Energjia e prodhuar nga impiantet diellore me fuqi deri në 2 mega do të blihet nga shteti me çmimin 100 euro për megavat. Enti Rregullator ka miratuar tarifat, me të cilat shteti është i detyruar të blejë energjinë e prodhuesve privatë, jo vetëm për panelet diellore, por edhe për parqet eolike. 

Sipas vendimit, për energjinë e erës çmimi i blerjes është 76 euro për megavat dhe do të zbatohet për të gjitha parqet eolike me kapacitet deri në 3 megavatë.

Përgjatë 10 viteve të fundit, thuajse të gjitha investimet private në burimet janë kanalizuar në ndërtimin e hidrocentraleve. Por, veçanërisht muajt e fundit po vihet re një rritje e interesit për parqet diellore dhe ato të erës.

Vetëm muajin e kaluar, në Ministrinë e Energjisë janë paraqitur 5 projekte për ndërtimin e impianteve fotovoltaike, të cilat prodhojnë energji nga dielli në zona të ndryshme të vendit.

Të gjitha këto projekte do të shqyrtohen nga Ministria e Energjisë dhe, nëse rezulton se përmbushin kushtet ligjore, atëherë Ministria i miraton duke i hapur rrugë ndërtimit.

Ekspertët në Ministrinë e Energjisë thonë se, për shkak të klimës, në Shqipëri energjia diellore ka rendiment të lartë.

Për të gjitha parqet diellore nën 2 mega dhe ato të erës nën 3 mega, qeveria do të blejë energjinë me çmimet e përcaktuara nga Enti Rregullator i Energjisë. Por nga projektet e paraqitura ka edhe raste kur bizneset duan ta ndërtojnë panelin diellor për nevojat e veta energjetike, pasi ulin kostot.

Operatori i Sistemit të Transmetimit dhe Kompania e Transmetimit të Kosovës do të jenë aksionerët e bursës shqiptare të energjisë.Kuadri ligjor po shkon drejt mbylljes, ndërkohë që synimi është sigurmi i energjisë me çmime më të lira dhe një treg sa më transparent.“Është mekanizmi më i lartë dhe më transparent, që siguron çmim transparent dhe për rrjedhojë ulje të çmimit të blerjes së energjisë me shumicë. Atë energji që ne e blejmë në bursa të huaja”, deklaron Entela Çipa, nga Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë. 
Shqipëria është para vendeve fqinje në hapat për krijimin e bursës dhe kështu krijohet mundësia që në të të marrin pjesë edhe kompanitë e Malit të Zi dhe Maqedonisë.

“Mund të përfshihen edhe fqinjët e tjerë, si Mali i Zi dhe Maqedonia. Ne po ndërtojmë linjën 400 kë me Maqedoninë dhe sa më likuiditet të ketë një bursë, sa më shumë të ardhura dhe flukse energjie, aq më i leverdisshëm do të jetë çmimi”, thotë Çipa.

Aktualisht Shqipëria e blen energjinë në bursa të huaja, ku OSHEE dhe KESH hapin tendera për kompanitë tregtare. Futja në operim e bursës shqiptare ka si afat vitin 2018.

The international summit and exhibition “Hydropower Balkans 2017” – is a professional platform, bringing together chief ministers, major investors, decision-makers of the leading hydropower plants and investment project initiators, as well as regulators, to consolidate efforts focused on efficient implementation of key projects for the construction and reconstruction of HPPs across the Balkan region.

---

KEY HIGHLIGHTS 2017:

• Balkan greenfield projects with 2018-2025 implementation period: Albania, Serbia, Bosnia and Herzegovina, Macedonia, Croatia, Slovenia, Montenegro, Bulgaria, Romania and Kosovo
• Energy Ministerial Meeting on international cooperation and effective implementation of the investment projects in the Balkans
• Onsite visit to one of the most progressive HPPs in the Balkan region – explore effective project execution strategies!
• Meeting the investors: project initiators will discuss collaboration opportunities with international investors within prescheduled meetings
• Leaders’ debate: Single region implies consolidated energy market! Projections of governments, initiators and investors. Finance and investment landscape
• Case studies from companies, successfully carrying out their projects for HPPs’ construction and modernization across the region
• Tailor-made session and exclusive exhibition: innovative solutions and equipment in the context of greenfield and brownfield development
• Unparalleled networking opportunities: gala dinner, exhibition, champagne roundtables, and face-to-face meetings
• FAST AND EFFICIENT! Roadshow of breakthrough technologies and equipment

---

FOR MORE INFORMATION YOU CAN CLIKC ON THE IMAGE

 “Vendimi numër 84 i Këshillit të Ministrave ka përjashtuar të gjithë kodet në të cilët përfitonte sektori i hidro-energjisë, ose hidrocentralet e reja që po bëhen sot në tregun shqiptar. Ky VKM do të sjellë kosto shumë të mëdha, kosto ekstra për këto hidrocentrale, që kanë aplikuar ose kanë marrë një kredi dhe janë në proces ndërtimi”, deklaron Bilbil Zeneli, nga Shoqata e Prodhuesve të Energjisë.

Sipas shoqatës në fjalë, detyrimi për të paguar TVSH-në do të ketë efekte negative mbi këtë sektor, i cili sipas saj ka gjeneruar qindra milionë euro investime gjatë viteve të fundit në Shqipëri.

“Ajo do të dekurajojë investitorët që nuk i kanë nisur ende investimet në këtë sektor. I kanë marrë kontratat por nuk i kanë investuar shumat. Kjo do sjellë kosto ekstra që mund t’i bëjë ata të largohen fare nga ky sektor”, thotë Zeneli.

Por Ministria e Financave deklaron se produktet për të cilat është rikthyer detyrimi për të paguar TVSH nuk janë makineri-pajisje të mirëfillta dhe nuk kanë pse të përfitojnë nga regjimi lehtësues.

Sipas ministrisë, qeveria e ka përmirësuar skemën e tatimit mbi vlerën e shtuar duke i rimbursuar bizneset pa vonesa, ndaj ky ndryshim nuk i cënon financiarisht investitorët në fushën e energjisë.

Lorenc GordaniShqipëria, është ndër shtetet e Ballkanit Perëndimor me potencialin më të madh të mbetur hidro. Me mbi 1,800 MW kapacitet hidroenergjitik të instaluar, sipas një vlerësimi të përgjithshëm, vendi mund të rrisë kapacitetin e tij aktual të gjenerimit të energjisë nga 250% në 300%.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Energjisë dhe Industrisë, në periudhën 2005-2015 qeveria shqiptare ka nënshkruar gjithsej 184 kontrata koncesionare për ndërtimin e 505 HEC-eve me kapacitet total prodhues prej rreth 2,200 MW dhe me një investim parashikimi prej rreth 3 Bln €. Deri në shtator të vitit 2015, tashmë janë në operim 114 hidrocentrale me kapacitet prej 280 MW dhe aktualisht janë në ndërtim 38 impiante me kapacitet prej 511 MW, përfshirë Hidrocentralin Devolli me 255 MW.

Ministria e Energjisë dhe Industrisë është palë e qeverisë në këto kontrata dhe AKBN (Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore) është institucioni i ngarkuar për të monitoruar ekzekutimin e kontratave të koncesionit. Kontratat e koncesionit nënshkruhen për shfrytëzimin e lumenjve të veçantë ose pellgjeve ujëmbledhës. Ndërsa zhvilluesit / investitorët përparojnë dhe zhvillojnë dokumentacionin e projektit me projektet e HEC-it, ata pritet të raportojnë për progresin e tyre në AKBN.

Koncesionet e lëshuara deri më tani kanë qenë të bazuara në një proces të hapjes së tenderit që favorizon ofertat me fuqi më të madhe të instaluar. Përveç kësaj, të dhënat bazë hidrologjike shpesh janë të pamjaftueshme / ose matjet e papërshtatshme, të cilat gjithashtu rezultuan me mbivlerësimin e fuqisë së instaluar të mundshme në një numër vendesh. Parametrat, që rezultuan në një numër projektesh mbi kapacitetin, gjë që pengon realizueshmërinë e tyre.

Një numër i konsiderueshëm i këtyre projekteve janë nën kufirin 10 MW. Një veçori që shumica e HEC-eve në zhvillim nuk janë zhvilluar nga ndërmarrjet e energjisë elektrike, por nga një numër i investitorëve privatë. Kjo nënkupton nevojën në rritje për koordinim dhe bashkëpunim midis qeverisë shqiptare dhe institucioneve relevante dhe zhvilluesve privatë, në mënyrë që të sigurohet që objektivat dhe interesat strategjike të Shqipërisë te janë plotësuar.

Procesi i licencimit dhe i lejimit i një procesi të mjaftueshëm dhe transparent, me mbivendosjen e kompetencave ndërmjet institucioneve, dyfishimin e punës, interpretimet e ndryshme të ligjit, mungesën e respektimit të afateve në emër të institucioneve, ndikojnë gjithashtu vonesat e projektit. Të gjitha këto që në rezultatin e fundit kanë më shumë vështirësi në sigurimin e barazisë nga pronarët e projektit.

Sa i përket çështjeve të shumta të identifikuara në zhvillimin e HEC-eve Shqiptare dhe një numri të madh të koncesioneve të lëshuara kundrejt një numri relativisht modest të projekteve të zbatuara, ka pasur një numër iniciativash për rishikimin e kontratave të lëshuara të koncesionit. Ideja kryesore ishte të anullohej kontrata kur moszbatimi i shkaktuar nga vonesat e rëndësishme dhe shkeljet e kontratës së koncesionit nga ana e koncesionarit, si dhe për të përmirësuar projektet ku mosfunksionimi është shkaktuar nga qeveria ose disa prej institucioneve të saj.

Në këtë pikë edhe AKBN është emëruar si një organizëm monitorues i kontratës së koncesionit në emër të qeverisë, duket se vetëm nuk ka influencë të mjaftueshme dhe as udhëzime të qarta për mënyrën e zgjidhjes së këtyre çështjeve. Megjithatë, duke marrë parasysh të gjitha çështjet e identifikuara në Shqipëri dhe potencialin e saj të konsiderueshëm hidro të disponueshëm, duhet të adresohen edhe më tutje, për të mundësuar shfrytëzimin adekuat të hidrocentralit në një mënyrë të qëndrueshme.

Së pari, nga një bazë të dhënash më e detajuar e HC duhet të krijohet brenda AKBN, me qëllim që të mundësohet komunikimi dhe shkëmbimi i të dhënave me institucionet tjera relevante (planifikimi i energjisë, planifikimi i sistemit të transmisionit dhe shpërndarjes, mbrojtja e mjedisit, planifikimi hapësinor, planifikimi i infrastrukturës, menaxhimi i ujit etj. ), Si për qëllime të planifikimit dhe raportimit të integruar, por edhe për përmirësimin e monitorimit të kontratave të koncesioneve.

Së fundmi, zhvillimi dhe zbatimi i masave dhe procedurave të integruara të planifikimit dhe menaxhimit të ujit. Përveç konsiderimit adekuat të çështjeve mjedisore me zbatimin e praktikave më të mira ndërkombëtare në procedurat dhe kërkesat e VSM dhe VNM, duke përfshirë vlerësimet kumulative dhe ndërkufitare.

Ndonëse është bërë çdo përpjekje për të siguruar saktësinë e këtij publikimi, nuk ka për qëllim të ofrojë këshilla ligjore, pasi situata individuale do të ndryshojë dhe duhet të diskutohet me një ekspert dhe / ose avokat. Për këshilla specifike teknike ose ligjore mbi informacionin e ofruar dhe tema të ngjashme, ju lutemi kontaktoni autorin në

Nga Dr. Lorenc Grodani

Autoritetet shqiptare, si Palë Themeluese e Komunitetit të Energjisë (“EnC”), kane detyrimin te adoptojnë politika mbështetëse në sektorin e energjive të rinovueshme dhe si rrjedhoje te ndërmarrin masa rregullatore që krijojnë një kuadër të qëndrueshëm dhe te aftë për të tërhequr investime dhe për te rritur sigurinë e furnizimit nëpërmjet shfrytëzimit te burimeve te energjisë së rinovueshme.

Sa me sipër u kurorëzua me aprovimin ne parlament te Ligjit Nr. 138/2013 “Për Burimet e Energjisë së Rinovueshme” (BRE), posaçërisht me synim përafrimin e plote te kuadrit te brendshëm te referimit me Direktivën 2009/28/KE (Ligji Nr. 138/2013  Footnote 1). Megjithatë, ky ligj nuk u zbatua i plote asnjë moment dhe brenda një kohe vetëm 1 vjeçare nga hyrja e tij ne fuqi, Ministria e Energjisë dhe Industrisë (MEI) deklaroi se do ta rishikonte atë. Rishikim qe gjithsesi duhet te vinte për plotësimet e mangësive, me qasjen qe te mundësonin operimin ne vazhdimësi ne mënyre ekonomike te impianteve te futura ne prodhim te energjisë.

Ne vitin 2015 MEI filloi projektin për hartimin e Modelit te ri te Tregut te Energjisë (MTE), një projekt ky i drejtuar nga kompania Nord Pool, Norvegji, ku AREA, si përfaqësuese e prodhuesve te vegjël te hidro energjisë, u ftua nga MEI te ishte pjese e komitetit drejtues, me rekomandimin e përfaqësuesit te qeverise Norvegjeze.

Ndërkohe qe projekti ishte ne proces dhe drafti përfundimtar u realizua nga konsulenti vetëm ne 23 Qershor 2016, MEI nxiton qe t’i propozoje qeverise shqiptare për miratim një model tranzitor tregu te energjisë (VKM 244/2016), pa dijeninë, konsulencen dhe miratimin e grupeve te interesit. Kjo rezultoi me vendimmarrjen e qeverise  mbi rishikimin arbitrar te kontratave afatgjata ekzistuese te shitblerjes se energjisë midis PVE-se dhe KESH-it, pa miratimin paraprak te grupit te biznesit (AREA), dhe si pasoje  ne kundërshtim me rregullat dhe parimet e BE-se ne kuadër te Komunitetit të Energjisë.

Ndërkohe qe ne draftin përfundimtar te MTE  (June Package: 23 June 2016]) thuhej “Çdo ndryshim ne skemat mbështetëse me efekt retroaktiv do te dakortesohet me mbajtësit e këtyre kontratave”, ne variantin shqip te publikuar nga qeveria, thuhet “Çdo ndryshim në skemën mbështetëse do të përcaktohet në ligjin për burimet e rinovueshme.” Nje percakim pra qe anashkalon çfarë do forme dakordesimi duke bere qe prodhuesit te duhet te pranojnë nje kontrate kushtet e se cilës do te përcakton nga nje norme qe eshte akoma ne proces draftimi.

Per me shume me Vendimin 244/2016, qeveria shqiptare, pa asnjë njoftim paraprak dhe ne mungese te plote te informacionit (lidhur me përgatitjen) ne Nenin 11.2 vendos: (citojmë) “Çdo detyrim i vendosur ndaj të licencuarve, në përputhje me legjislacionin në fuqi, në lidhje me burimet e rinovueshme të energjisë, do të konsiderohet detyrim i shërbimit publik”. Përkufizim qe është ne kundërshtim me acquis-in mbi BRE-se ne fuqi dhe si rrjedhoje është antiligjor.

Ai mbart një anashkalim te rende ligjor te detyrimeve te vendosura nga Direktiva 2009/28/BE mbi energjitë e rinovueshme ne kuadër te pjesëmarrjes ne Traktin e Komuniteti te Energjisë dhe procesit te integrimit Europian. Përcaktim i njohur ne vet Ligjin nr. 43/2015 “Për sektorin e energjisë elektrike” (“Ligji 43/2015”) ku referuar prodhuesve me përparësi deklarohet se janë pjese e një regjimi te veçante te rregulluar. Kështu qe kurrsesi nuk mund te trajtohen ne kuadër te normave te modelit dhe rregullave te tregut por nga një normative e posaçme qe është Ligji Nr. 138/2013 “Për Burimet e Energjisë së Rinovueshme” (“Ligji 138/2013”).

“Rishikimi i kontratave afatgjatë te shitblerjes se energjisë te HEC-ve te vegjël nga Autoritetet Shqiptare shkelin impenjimet evropianë dhe vejnë ne rrezik te pashmangshëm falimentimi prodhuesit e energjive te rinovueshme” Dr. Lorenc Gordani

Duke ju referuar pikërisht ligjit qe rregullon marrëdhëniet për prodhuesit e energjisë elektrike nga burime të rinovueshme të energjisë elektrike (“BRE”)  te ashtuquajturit Prodhues me përparësi te energjisë elektrike, në pikën 1 të Nenit 14 të Ligjit 138/2013 mbi detyrimin për të blerë energjinë elektrike të prodhuar nga burime të rinovueshme energjie, përcaktohet “Blerësi i energjisë elektrike të prodhuar nga prodhuesi që ka përparësi, nëse kërkohet nga ky i fundit, është Furnizuesi Publik me Shumicë.” Pra blerësi sipas dispozitave ligjore ne fuqi është FPSH (KESH).

Duke anashkaluar ketu tejkalimet ne shumë drejtime ne përcaktimet e fushës se kompetencave te atribuara nga VKM-ja 244 dhe përcaktimi i shtrembëruar i konceptit te detyrimit te shërbimi publik (DSHP) te cilat nuk kane gjetur aplikim ne kete forme ne asnjë vend tjetër te BE-se dhe te rajonit, si dhe faktit se justifikimet e përshkruara në Vendimin e ERE-s mbi pretendimin e vendosjes se interesit publik janë te pambështetura, pasi nuk ka asnjë dobi qe merr konsumatori ose me gjere sistemi ekonomik, e gjitha rezulton si një qellim diskriminimi për investitorët e Hec-eve te vegjël sepse operatore të tjerë të burimeve të rinovueshme (siç është p.sh. HEC Ashta), “çuditërisht” kane shpëtuar nga detyrimi për të transferuar kontratën në mënyrë të njëanshme duke qartësuar dhe thelluar akoma me tepër  elementin e diskriminimit.

Njëkohësisht edhe funksioni i dhëne OSHEE-se është jo vetëm ne shkelje ligjore por edhe ne mospërputhje te vete Paketës se Trete Rregullatore te Energjisë se BE-se te transponuar ne legjislacionin e brendshëm, qe konsistojnë ne atë te menaxhimit te sistemit te shpërndarjes, për: sigurimin e zhvillimit të sigurt dhe të qëndrueshëm të sistemit të shpërndarjes; përmbushjen e kërkesave për shpërndarjen e energjisë elektrike; mirëmbajtjen dhe operimin e sigurt të sistemit të shpërndarjes së energjisë elektrike në gjithë territorin për të cilin është licencuar.

Mbi sa me sipër, problemi thellohet ku ne praktike brenda 31.12.2017 (date e ndarjes e sistemit te shpërndarjes nga furnizimi, sipas nenit 72 parg. 1 te Ligjit 43/2015), OSHEE-ja do te duhet te ndahet nga çdo aktivitet tjetër qe nuk ka te beje me shpërndarjen. Sa me sipër do te rezervoj probleme te me tejshme edhe ne momentin e çdo ristrukturimi te OSHEE-se e cila si çdo kompani për arsye operimi mund te ndahet ose organizohet ne disa rajone qe te operoje si një utility lokale (por edhe forma me te avancuara si multiutility) dhe/ose te jepet me Koncesion/PPP si dhe te privatizohet (forme ne te cilën ne fakt ka operuar midis viteve 2009-2013).

Ndërkohë, sipas Udhëzuesit te Politikave për Reformën e Skemave Mbështetëse ne EnC, botuar me 21 dhjetor 2015 (Udhëzuesi i Politikave), rekomandohet si i  domosdoshëm emërimi i një institucioni ad hoc për të menaxhuar skemat mbështetëse për prodhuesit e energjisë nga burime te rinovueshme. Sa me sipër është e rëndësishme te ndahen ligjërisht, nga fillimi, institucionet e caktuara për të menaxhuar skemat mbështetëse për energjinë e rinovueshme nga ndonjë aktivitet tjetër qe kryhet në tregun e energjisë elektrike. Kjo masë është e nevojshme për të siguruar menaxhimin financiar, dhe sipas rastit, futjes se një mekanizmi stimulues për të mbajtur nën kontroll kostot e ndryshueshme te balancimit.

Ne kundërshtim te hapur dhe te qarte te sa me sipër, qeveria me VKM-ne 244/2016 ka vendosur te përfundoje ne mënyre te njëanshme kontratat e nënshkruara te shitblerjes, duke e transferuar ne mënyre antiligjore operatorin e ngarkuar me detyrimin e blerjes se energjisë tek një operator ne te vërtete te papërshtatshëm dhe ne kundërshtim me udhëzimet dhe rekomandimet Evropianë duke kërcënuar kështu direkt zemrën e sigurisë ligjore te Kontratave te Koncesionit për ndërtimin dhe operimin e Hec-eve te vegjël, dhe suksesin financiar te tyre.

Ndërkohe qe Qeveria shqiptare angazhohet se fundmi me institucionet e Bashkimit Evropian, ne kuadër te takimeve te qershorit ne Bruksel, të përmirësojë  kuadrin ligjor dhe rregullator, nder te tjera lidhur dhe me diversifikimin e burimeve të energjisë, reduktimin e barrierave për biznesin, implementimin efektiv te planit kombëtar për uljen e nivelit të kredive të këqija në sistemin bankar, zbatimin efektiv te ndryshimeve të fundit ligjore lidhur me nxitjen e investimeve të reja, forcimin e mbrojtjes sociale dhe masat e përfshirjes sociale, ne te vërtete rezultati i masave te tre viteve te fundit  i ka dënuar sistematikisht investitorët shqiptare dhe te huaj qe kane kontribuar gjatë këtyre viteve ne rritjen e prodhimit te energjisë nga burime te rinovueshme  me me shume se 500 M Euro.

MEI  duke nisur nga impenjimet e ndërmarra ne kuadër te takimit te 6 Vendeve te Ballkanit Perëndimore te Komunitet te Energjisë dhe angazhimit te ndërmarre nëpërmjet Kartës se Qëndrueshmërisë te Ballkanit Perëndimore, me 4 Korrik 2016, ne Paris, një fushë me rëndësi të veçantë në programin e radhës (2017-2019) është përfshirja e palëve të interesuara që në fazën e hershme të përgatitjes dhe zbatimit te reformave (PRE 2016-2018), pra instalimi i një komunikimi te vazhdueshëm konstruktiv.

Kështu lidhur me procesin e përgatitjes se modelit te tregut te energjisë, megjithese Shoqata AREA ka luajtur një rol te rëndësishëm me oponence kritike te arsyetuar brenda Komitetit Drejtues (Steering Committee – SC), ajo nuk është njoftua as për projektin e  VKM-se nr. 244, datë 30.3.2016 (VKM 244/2016) mbi modelin tranzitor te tregut te energjisë. Njohja me kete vendim vetëm nga fletorja zyrtare, për një pjesëmarrës te hartimit te MTE është një goditje e forte e besimit te investitorëve tek qeveria ne Shqipëri.  Ndërkohe, vetëm ne me pak se 4 Muaj qeveria shqiptare doli me një tjetër vendim për  aprovimin e vet MTE me VKM-ne 519, Datë 13 Korrik 2016 (“VKM 519/2016”).

Se fundmi, draft ligji i ri i propozuar i BRE-se ne ndryshim nga sa referuar edhe ne Sekretariatin e Komunitet te Energjisë (“EnC”)[1] konsiston ne një “përmbysje” te ligjit ekzistues pasi nuk referon me asnjë parashikim konkret për tarifat feed-in (sipas modelit gjerman te prezantuar ne EnC) për centralet aktuale deri ne 15 MW, por ne te kundërt imponon kalimin me force nga regjimi i PPA-se ne atë te tregut (CfD). Kjo dukshëm është një ndërhyrje antiligjore pasi kontratat e nënshkruara nga qeveria nuk janë për mbështetje te diferencave te çmimit te bursës (te tipit FiP) qe nuk ekzistonin ne momentin e nënshkrimit te tyre, por te tipit Feed-In. Sipas nenit 8 parg 3 dhe 4 te draftit te propozuar nga MEI, koncensionaret do ti nënshtrohen daljes me force ne treg qe do te kete si efekt kolapsin definitiv te impianteve prodhuese te hyra ne prodhim nga investitorë shqiptare dhe te huaj.

Për sa me sipër, lidhur me rishikimet retroaktive te skemave mbështetëse, Udhëzuesi i Politikave të publikuara nga Sekretariatit, me efekte ipso iure rekomandon “Evitimin e çdo ndryshimi retroaktive në skema mbështetëse që ndryshojnë kthimin e investimeve te bëra deri me tani pasi minojnë pritjet legjitime të investitorëve”[2]. Te gjitha sa me sipër konfirmojnë pabazueshmërinë totale te vendimeve te tre viteve te mësipërme te qeverise shqiptare ne dispozitat evropiane ne fuqi qe rregullojnë sektorin dhe acquis communautaire.

Ne çdo rast Shoqata AREA, ne emër te investitorëve te energjive te rinovueshme nga Hec-et e vegjël, fton MEI-n qe në kuadër te funksioneve institucionale qe mbulon, te përfshije ne spektrin e saj te punës “përkthimin” ne praktike te detyrimeve te ndërmarra nga qeveria shqiptare nëpërmjet aplikimit te plote te parashikimeve qe aktualisht ekzistojnë ne Ligjin 138/2013 me qellim qe investimeve ne energjitë e rinovueshme t’u garantohet qëndrueshmëri, kthim i investimit brenda 7-10 vjetëve dhe një fitim i arsyeshëm.

[1] Sipas azhornimeve me te fundit mbi ligjin e ri te energjisë te sjella ne takimin e “Renewable Energy Coordination Group dhe Joint IRENA – EnC Workshop on cost effective renewable energy in SEE” Vjene, 3-4 mars 2016.

[2] Policy Guidelines on Reform of the Support Schemes for Promotion of Energy from Renewable Sources by the Energy Community Secretariat, PG 05/2015/21 Dec 2015

Kjo analize është botuar fillimisht në Energetika.NET website. Për me shume gjeni materialin “pdf” Albanian Infringements of EU Acquis on PPAs Risk Bankruptcy of SHPPs.

Shoqata Shqiptare e Energjisë së Rinovueshme (AREA) e vlerëson si qëllimisht të pasaktë deklaratën e bërë nga Ministria e Energjisë dhe Industrisë për prishjen e njëanshme të kontratave me investitorët e huaj e shqiptarë në fushën e prodhimit të energjisë së rinovueshme.

Nëpërmjet kësaj deklarate tentohet të fshihet e vërteta mbi vendimin e Qeverisë për t’u hequr investitorëve të drejtat ligjore të fituara më parë me kontratat e tanishme dhe zëvendësimin e tyre me kontrata që nuk i njohin apo i shkelin hapur këto të drejta.

AREA sqaron se qëllimi i vetëm i investitorëve është mbrojtja e investimeve të tyre, të bëra sipas ligjeve në fuqi të shtetit shqiptar.

Prishja e njëanshme e kontratave ekzistuese me KESH sh.a me anë të një VKM dhe zëvendësimi i tyre me kontrata me OSHEE i ka vendosur në një marrëdhënie të re, të dëmshme dhe të pasigurt investimet prej qindra miliona eurosh, të bëra nga investitorë të huaj e shqiptarë.

Thelbi i kontratës së re të hartuar në mënyrë të njëanshme, është roli që Qeveria u jep investitorëve të huaj e shqiptarë në fushën e prodhimit të energjisë së rinovueshme, duke mos i trajtuar më ata si prodhues të energjisë, por si tregtarë të saj dhe duke mos u siguruar blerjen e të gjithë energjisë së prodhuar, siç parashikohej në kontratat e nënshkruara përpara se të nisnin investimet.

Për më tepër kërkohet që investitorët e huaj e shqiptarë të pranojnë një kontratë, kushtet specifike të së cilës do të përcaktohen në një ligj që nuk është miratuar ende dhe që është në proces draftimi.

AREA vlerëson se gjithë sa më sipër është një ndryshim thelbësor i të drejtave të investitorëve të huaj e shqiptarë të fituara me kontratat koncesionare.

Nëse kontratat do të ishin identike, siç pretendon Qeveria me anë të Ministrisë së Energjisë dhe Industrisë, do të duhej që të ndryshohej vetëm emri i blerësit të energjisë, nga KESH sh.a në OSHEE, duke mos prekur apo shtuar nene të tjera, nën të cilët fshihet shkelja e të drejtave të fituara më parë.

Përmbajtja e kontratës u hap rrugën ndryshimeve, që sipas Ministrisë së Energjisë dhe Industrisë janë të udhëzuara nga BE. Por efektet e tyre jo vetëm nuk janë ende të qarta, por nga ana tjetër kanë edhe efekt prapaveprues për investimet e mëparshme, çka është në kundërshtim të hapur edhe me vetë direktivat e BE.

Ministria mund t’i trajtojë kontratat e reja sipas koncepteve të saj, por jo t’i shtrijë efektet e ndryshimeve tek investimet e kryera më parë në kushte të tjera kontraktuale dhe në përputhje të plotë me ligjet në fuqi.

Me firmosjen e kontratave të reja me OSHEE, Qeveria u kërkon investitorëve të huaj e shqiptarë që të pranojnë pikërisht shtrirjen e efekteve prapavepruese të ligjit, duke humbur kështu edhe të drejtën e ankimimit ligjor në rast se të drejtat e tyre cënohen me vendime qeverie (VKM) në të ardhmen.

Komuniteti i Energjisë ka kërkuar vëmendje të veçante për ndalimin e këtij fenomeni antiligjor dhe frenues zhvillimi.

AREA i kujton Qeverisë se në takimin e fundit të grupit të punës për hartimin e Modelit të Ri të Tregut, ku ishin të pranishëm edhe përfaqësues të Komunitetit të Energjisë, në draftin përfundimtar u shënua fakti se investitorët ekzistues do të ftoheshin të negocionin kontratat ekzistuese për shitjen e energjisë. Kjo do të thotë se procesi do të ishte i bazuar në vullnetin e prodhuesve ekzistues dhe jo që kontratat të prisheshin njëanshmërisht me urdhër të Qeverisë, nëpërmjet një VKM-je.

Presioni i Qeverisë për të firmosur nxitimthi kontratat e reja pas prishjes së njëanshme të kontratave të vjetra ka frikësuar investitorët e huaj dhe vendas. Kjo, si rrjedhojë e masave diskriminuese dhe përshkallëzuese që ka ndërmarrë Qeveria në tre vitet e fundit në përkeqësimin e situatave financiare të investitorëve, duke ulur si fillim me 20% çmimin e shitjes së energjisë dhe duke vështirësuar gjendjen e tyre financiare.

Kështu në vitin 2015, Qeveria me anë të një VKM-je me efekt prapaveprues uli çmimin për vitet 2013-2014. Në këtë mënyrë, detyrimet e mëparshme që shteti u kishte investitorëve u zvogëluan ose u bënë zero.

Në vitet 2015 dhe 2016, Qeveria me një tjetër VKM vendosi si referencë të çmimit Bursën e Hungarisë, e cila nuk merret si referencë as nga vetë Hungaria për prodhimin e energjisë së rinovueshme në vendin e saj, vendim që çoi në uljen e çmimit të energjisë së prodhuar nga HEC-et e vegjël, por jo të rënies së çmimit të energjisë që paguajnë qytetarët.

Prej korrikut Qeveria nuk lejon faturimin e energjisë që OSHEE merr nga HEC-et e vegjël që nuk kanë firmosur kontratat dhe që shitet tek konsumatori.

AREA konsideron se kjo formë represive zinxhir i vendos HEC-et e vegjël në vështirësi të madhe me shlyerjen e kredive, pasi ata nuk arkëtojnë edhe pse energjia e prodhuar prej tyre u shitet konsumatorëve dhe u faturohet për çdo kilovat.

Faktet e mësipërme janë dëshmi se masat e marra deri tani nga Qeveria, vetëm e kanë dëmtuar prodhimin e HEC-eve të vegjël.

AREA nuk do të pranojë të firmosë asnjë kontratë në të bardhë, pasi këto kontrata shkelin hapur të drejtat e fituara më parë nga investitorët e huaj dhe shqiptarë, që në këtë sektor, vetëm anëtarët e saj kanë kryer mbi 350 milionë euro investime.

Kontrata mbi të cilat janë marrë përsipër këto investime nuk mund të trajtohen si kompetencë e një qeverie apo një tjetre, ndaj çdo ndryshim ka nevojë për konsensus të dy palëve.

AREA i bën thirrje Qeverisë dhe në veçanti Ministrisë së Energjisë dhe Industrisë të mos kërkojë të mbulojë të vërtetën me deklarata dezinformuese, por të bëjë një kthesë të fortë duke hequr efektet prapavepruese në kontratë dhe të përshijë në të, të drejtat e fituara më parë.

AREA e fton Ministrinë në debate të çdo lloj forme për ta vënë atë përballë të vërtetës dhe për të zbërthyer të gjitha kleçkat ligjore pas të cilave ajo fsheh qëllimin për t’u hequr investitorëve të huaj e shqiptarë të drejtat e fituara ligjërisht me kontratat e mëparshme.

AREA, gjithashtu do të përdorë të gjitha rrugët ligjorë në mbrojtje të këtyre të drejtave të shkruara e zezë mbi të bardhë në kontratat e miratuara nga Qeveria dhe Institucionet shqiptare, të bazuara vetëm në ligj dhe kjo do të ketë një kosto të lartë për ekonominë shqiptare.

Për versionin zyrtare shkarkoni Deklarate per Media e AREA-s.

Qeveria shqiptare ka thelluar edhe më tej konfliktin më prodhuesit privat të energjissë duke i detyruar ato me një vendim të njëanshëm të transferojnë kontratën e shitjes së energjisë nga KESH tek OSHE. Më herët gjatë 2014 qeveria aktuale po në mënyrë të njëanshme vendosi të ule me 25 për qind  çmimin e shitjes së energjië për këto subjekte .

Në një reagim për median, Shoqata Shqiptare e Energjisë së Rinoveshme (AREA) e konsideron skandaloze prishjen e kontratës me KESH sh.a. dhe zëvendësimin e saj nga një kontratë e re për shitjen e energjisë së prodhuar nga  HEC –et e vegjël, të hartuar në mënyrë të njëanshme nga Enti rregullator i Energjise mbas nje VKM të marrë nga Qeveria shqiptare.

Kjo VKM i detyron investitorët vendas e të huaj në fushën e energjisë së rinovueshme që të prishin kontratat e lidhura me KESH sh.a duke rrezikuar të drejtat e fituara nga kontrata e tyre koncesionare, mbi të cilën kanë kryer edhe investimet prej miliona eurosh.

Por ajo që është më skandaloze në këtë kontratë,, sipas investitorëve, është fakti se Qeveria u kërkon atyre të nënshkruajnë një kontratë në të cilën përcaktohet se ata janë dakord me një ligj, i cili është në proces draftimi dhe deri me tani askush nuk ka pasqyruar interesat e grupit të tyre të interesit në këtë draft – ligj.

“Qeveria e Shqipërisë do të ofrojë skemat mbështetëse, në përputhje me aquis  përkatëse të Komunitetit Energjisë, në formën e kontratave për direfencë (CFDs) për prodhuesit e pavarur të energjisë elektrike dhe furnizuesit e energjisë së rinovueshme, për të zëvendësuar marrëveshjen e tyre aktuale për blerje të energjisë, duke i lejuara ata të bëhen Palë Përgjegjëse Balancuese (PPB), sipas modelit të tregut. Çdo ndryshim në skemën mbështetëse do të paracaktohet në ligjin për burimet e rinovueshme”.

Kjo është ajo çfarë thuhet në kontratën e njëanshme të Qeverisë, për t’i bërë invesitorët që të pranojnë një skemë që do të përcaktohet në ligjin për burimet e rinovueshme, i cili nuk është miratuar ende.

Kjo kontratë e paprecedent është refuzuar nga AREA që përfaqëson investorët shqiptare dhe të huaj në prodhimin e energjisë së rinovueshme.

AREA e konsideron këtë kontratë një shkelje të të drejtave të investitorëve të fituara më parë në kontratat koncesionare dhe të mbështetura në ligjet shqiptare të miratuara.

Qeveria, me anë të një VKM (Vendim i Këshillit të Ministrave) ka udhëruar ERE (Entin Rregullator të Energjisë) për ta miratuar këtë kontratë ku blerësi i energjisë së prodhuar nuk do të jetë më KESH sh.a, por OSHEE.

Kjo kontratë e miratuar nga ERE në mënyrë të njëanshme dhe që është hartuar pa asnjë konsensus nga ana e investitorëve, rrezikon pozitën fillestare të kryerjes së investimeve.

Investitorët kanë hyrë në garën koncesionare për të garantuar prodhimin e energjisë dhe dorëzimin e saj shtetit shqiptar, por jo për ta tregtuar atë. investitorët, sipas kontratave ekzistuese, kanë rolin e prodhuesit të energjisë, për ta hedhur atë në sistemin e shpërndarjes, me blerje të garantuar nga KESH sh.a për të plotësuar nevojat e popullsisë me energji elektrike. Kontrata e miratuar nga ERE në mënyrë të njënashme ua heq atyre këto të drejta dhe u jep rolin e tregtarëve të energjisë.

Kjo kontratë e re me OSHEE i bën ata jo vetëm që të pranojnë trajtimin në kushte të reja të investimeve të tyre, por edhe nënshtrimin ndaj një modeli tregu të aprovuar së fundi me një VKM, ku prodhuesit nuk trajtohen më si të tillë, por vetëm si tregtarë.

Kontrata e re hap rrugën për nënshtrimin para ligjit të ri për energjinë e rinovueshme, përmbajtja e të cilit nuk dihet se cila do të jetë.

Kontratat mund të ndryshohen vetëm me konsensus, por parimi juridik është që të drejtat që mund të humben nga rishikimi i tyre, zëvendësohen me të tjera. Kjo gjë nuk ka ndodhur në këtë rast.

AREA refuzon firmosjen e kësaj kontrate të imponuar nga ERE me VKM dhe ky fakt ka sjellë një situatë absurde në këtë sektor. Duke nisur nga ky muaj, OSHEE nuk pranon të faturojë energjinë e prodhur, duke shkelur hapur ligjin, megjithëse energjinë e prodhuar nga HEC –et e vegjël OSHEE e ka shitur tek konsumatori final.

Nën këtë presion për të pranuar disa eksperimente të Ministrisë së Energjitikës, nën maskimin e sugjerimeve të ekspertëve të huaj për të liberalizuar tregun, po del në pah qartësisht se e vetmja gjë që kerkohet nga Ministria është ikja e detyrimeve kontraktuale që ajo ka me investitorët shqiptarë e të huaj në fushën e prodhimit të energjisë së rinovueshme.

Nga kjo lojë që po bëhet me investimet e kryera prej qindra miliona eurosh, tashmë të vëna në rrezik nga Qeveria, konsumatori final nuk përfiton asgjë, asnje ulje të çmimit te energjisë apo rritje cilësi të shërbimit.

AREA konsideron se mos respektimi i kontratave koncensionare do jetë një kosto për ekonominë  shqiptare, pasi investitorët e huaj dhe shqiptarë u janë drejtuar rrugëve ligjore për zgjidhjen e situatës absurde të krijuar, që u shkel atyre të drejtat e fituara më parë me ligj.

AREA sjell në vëmendje se investimet e HEC –eve të vegjël vlerësohen në rreth 350 milionë euro.

Shoqata Shqiptare e Energjisë së Rinovueshme (AREA) e konsideron te paprecedente prishjen e kontratave me KESH sh.a. dhe zëvendësimin e tyre me një kontratë te re për shitjen e energjisë së prodhuar nga HEC-et e vegjël tek OSHEE-ja, të hartuar në mënyrë të njëanshme nga Enti Rregullator i Energjisë (ERE) mbas një VKM-je të marrë nga Qeveria shqiptare.

Kjo VKM i detyron investitorët vendas e të huaj në fushën e energjisë së rinovueshme që të prishin kontratat e lidhura me KESH sh.a duke rrezikuar të drejtat e njohura nga kontratat e tyre koncesionare, mbi të cilën kanë kryer edhe investimet prej miliona eurosh. Por edhe më rënd është se me kete model kontrate, Qeveria hap rrugën qe ne vijim tu kërkoj investitorëve shqiptarë e të huaj të nënshkruajnë një marrëveshje te re në të cilën te reflektohen ndryshime te tjera qe nuk janë akoma ne fuqi ne momentin ne te cilin po nënshkruhet kontratat me OSHEE-ne.

Ndryshime te cilat janë aktualisht në proces draftimi dhe deri me tani nuk kane pasqyruar interesat e grupit të interesit te cilat preken direkt nga ky draft-ligj. Me specifikisht, Qeveria sipas draftit te ri te ligjit për burimet e rinovueshme, tenton të ofrojë te njëjta skema mbështetëse, në formën e kontratave për diference (CfD), qe janë dizajnuar për prodhuesit e pavarur të energjisë elektrike dhe furnizuesit e energjisë së rinovueshme, duke zëvendësuar marrëveshjen aktuale për blerje të energjisë, dhe kërkuar sipas modelit të tregut bërjen Palë Përgjegjëse Balancuese (PPB).

Pra ne thelb projekti ketu me sipër ndjekur me aprovimin e kontratës se hyre ne fuqi ne mënyre te njëanshme nga Qeveria, qe kërkohet te justifikohet me ane te vendosjes se detyrimit te shërbimit publike, imponon qe investitorët të pranojnë një skemë te paqëndrueshme aktualisht dhe që do të modifikohet dhe qartësohet shume shpejte në vijim me ndërhyrje te tjera rrënjësore.

Për sa me sipër, kjo ndërhyrje e konsideruar si një shkelje e paprecedent është refuzuar nga Shoqata AREA ne emër te investitorëve shqiptare dhe të huaj në prodhimin e energjisë së rinovueshme. Shoqata AREA e konsideron këtë kontratë një anashkalim te hapur te ligjit 138/2013 mbi energjitë e rinovueshme, me ndërhyje te ekzekutivit duke shkelur kontratat koncesionare dhe parashikimet e kontratave te shitblerjes dhe hapur një proces pasigurish ligjore qe është kundër çdo parimi te shtetit te se drejtës dhe mbrojtjes se pronës private.

Kështu Qeveria, me anë të një VKM-je (Vendim i Këshillit të Ministrave 244/2013) ne te kundër me sa kërkohet nga neni 14 i Ligjit 138/2013 ka “urdhëruar” ERE-n për ta miratuar këtë kontratë ku blerësi i energjisë së prodhuar ne te kundër me sa përcaktohet nga ligji nuk do të jetë më KESH sh.a por OSHEE-ja. Një kontrate pra e cila cenon pozitën fillestare të kryerjes së investimeve dhe ne shkelje ligjore është miratuar nga ERE, në mënyrë të njëanshme dhe pa asnjë konsensus nga ana e investitorëve.

Investitorët kanë hyrë në garën koncesionare duke marre përsipër garantimin e prodhimit te energjisë duke ja dorëzuar atë KESH-it, dhe jo për ta tregtuar atë ne mënyre te drejtpërdrejtë ne treg. Ne fakt, investitorët, sipas kontratave ekzistuese, dhe ligjit te BRE-ve kanë rolin e prodhuesit të energjisë, për ta hedhur atë në sistem, me blerje të garantuar nga KESH sh.a për plotësimin e nevojave te popullsisë me energji elektrike.

Kontrata e miratuar nga ERE në mënyrë të njëanshme ua heqin atyre këto të drejta dhe u imponojnë rolin e tregtarëve të energjisë. Pra kjo kontratë e re me OSHEE-n i bën ata jo vetëm që të pranojnë trajtimin në kushte të reja të investimeve të tyre, por edhe nënshtrimin ndaj një modeli tregu të aprovuar së fundi me një VKM, ku prodhuesit nuk trajtohen më si të tillë por direkt si tregtarë.

Nënshkrimi i kontratës se re, para aprovimit te një ligji të ri për energjinë e rinovueshme, përmbajtja finale e të cilit nuk dihet se cila do të jetë, hap rrugën për pranimin e kushteve te cilat nuk ishin pjese e plan biznese ne nisje te këtyre investimeve. Kontratat qe ne fakt mund të ndryshohen vetëm nëse ka konsensus midis palëve, pasi të drejtat që ato ofrojnë humben nëse zëvendësohen me parashikime tjera nga rishikimi i tyre. Pikërisht sa me sipër nuk ka ndodhur ne kundërshtim me te gjitha dispozitat e njohura nga kushtetua dhe e drejta private!

Shoqata AREA ne emër te prodhuesve te energjisë ka refuzuar ne te gjitha instancat firmosjen e kësaj kontrate të imponuar nga ERE me VKM, si një shkelje qe po sjellë një situatë absurde në këtë sektor. Duke nisur nga muaji korrik as KESH (dhe as OSHEE-ja pa nënshkruar kontratën e re) nuk pranojnë të faturojnë energjinë e prodhuar, duke shkelur kështu hapur kuadrin normative, megjithëse energjia e prodhuar nga HEC-et e vegjël është shitur tek konsumatori final nga OSHEE.

Nën këtë presion për të pranuar disa “eksperimente” të Ministrisë së Energjetikes, nën “maskën” e sugjerimeve të ekspertëve të huaj për të liberalizuar tregun, po del në pah qartësisht se e vetmi objektive që kërkohet nga Ministria është ikja e detyrimeve kontraktuale që ajo ka me investitorët shqiptarë e të huaj në fushën e prodhimit të energjisë së rinovueshme.

Nga kjo “lojë” që po bëhet me investimet e kryera prej qindra miliona eurosh, tashmë të vëna në rrezik nga Qeveria, konsumatori final nuk përfiton asgjë, pra asnjë ulje të çmimit te energjisë apo rritje cilësi të shërbimit. Ne te kundër ndryshimet ne vazhdimësi dhe te pa menduar po behën një kosto shtese për te gjithë sistemin elektroenergjitë dhe do te reflektohen pikërisht mbi konsumatorin familjare.

Për me shume, AREA konsideron, se mos respektimi i kontratave koncensionare do jetë një kosto shtese edhe ne përgjithësi për gjithë ekonominë shqiptare, pasi investitorët e huaj dhe shqiptarë ne vend qe te fokusohen ne zhvillimin e investimeve te tyre, janë te detyruar te ju drejtohen rrugëve ligjore për zgjidhjen e situatës absurde të krijuar, që u shkel atyre të drejtat e garantuara me ligj. Për kete AREA sjell në vëmendje se investimet e HEC-eve të vegjël vlerësohen në rreth 350 milionë euro.

Për versionin zyrtare shkarkoni Deklarate per Media e AREA-s.